Том 52 № 2 (2026), Мақалалар
Білім беруді цифрландыру жағдайында жоғары сынып оқушыларының сабақтан тыс іс-әрекеттегі командалық өзара әрекеттесуін педагогикалық фасилитациялау
Мақалалар
Жарияланды
30.06.2026
Кілт сөздер
педагогикалық фасилитация
командалық өзара әрекеттесу
жоғары сынып оқушылары
сабақтан тыс іс-әрекет
білім беруді цифрландыру
командалық өзара әрекеттесу
жоғары сынып оқушылары
сабақтан тыс іс-әрекет
білім беруді цифрландыру
How to Cite
Дармодехина, Д. (2026). Білім беруді цифрландыру жағдайында жоғары сынып оқушыларының сабақтан тыс іс-әрекеттегі командалық өзара әрекеттесуін педагогикалық фасилитациялау. «Қазіргі заманғы маңызды мәселелер» халықаралық ғылыми журналы, 52(2), 7–22. https://doi.org/10.64863/2312-4784/2026-2-52/7-22
Аңдатпа
Мақалада білім беруді цифрландыру жағдайында жоғары сынып оқушыларының сабақтан тыс іс-әрекеттегікомандалық өзара әрекеттесуін педагогикалық фасилитациялау мәселесі қарастырылады. Зерттеудің өзектілігіцифрлық білім беру ортасының бірлескен жобалық жұмыстың мүмкіндіктерін кеңейтетінімен, өздігінен өнімдікомандалық өзара әрекеттесуді қамтамасыз ете алмайтындығымен байланысты. Цифрлық құралдардың, ортаққұжаттардың, мессенджерлер мен онлайн сервистердің болуы, егер оқушылардың қызметі ортақ мақсатпен, жауапкершілікті бөлумен, іс-әрекеттерді келісумен және нәтижені рефлексиялаумен байланыспаса, ынтымақтастықтың тек сыртқы көрінісін ғана қалыптастыруы мүмкін. Мақаланың мақсаты білім берудіцифрландыру жағдайында жоғары сынып оқушыларының сабақтан тыс іс-әрекеттегі командалық өзараәрекеттесуін ұйымдастыру механизмі ретінде педагогикалық фасилитацияны теориялық тұрғыдан негіздеу болыптабылады. Зерттеудің әдіснамалық негізін гуманистік педагогика қағидалары, субъект-субъектілік өзараәрекеттесу идеялары, кооперативті оқыту теориясы, командалық жұмыс, сабақтан тыс жобалық іс-әрекет жәнецифрлық білім беру ортасы бойынша зерттеулер құрады. Зерттеуде теориялық талдау, салыстырмалы-салғастырмалы талдау, жалпылау, жүйелеу және ғылыми дереккөздерді интерпретациялау әдістеріқолданылды. Зерттеу нәтижесінде формалды топтық жұмыстан өнімді командалық іс-әрекетке өтуді қамтамасызететін мұғалімнің фасилитатор ретіндегі рөлі ашылды. Педагогикалық фасилитацияның өзара байланысты бесфункциясы анықталды: құндылықтық-мақсаттық, ұйымдастырушылық-рөлдік, коммуникативтік-реттеушілік, цифрлық-навигациялық және рефлексивтік-бағалаушылық. Педагогикалық фасилитация жоғары сыныпоқушыларының дербестігін қажетті педагогикалық қолдаумен ұштастыруға, ал цифрлық құралдарды сыртқыбақылау құралы ретінде емес, командалық жұмысты үйлестіру, үлесті тіркеу және рефлексиялау ресурсы ретіндеқолдануға мүмкіндік беретіні көрсетілді. Зерттеудің практикалық маңыздылығы анықталған функциялардысабақтан тыс бағдарламаларды, мектеп жобаларын және командалық іс-әрекетті цифрлық сүйемелдеуді жобалаукезінде қолдану мүмкіндігімен байланысты.
Дәйексөздер
1. Adonina, L. V., Vishniakova, A. V., Zubkova, M. A., & Kuzyoma, T. B. (2020). Vozmozhnosti fasilitatsii pri gruppovoy rabote [The possibilities of facilitation in group work]. Gumanitarno-pedagogicheskoe obrazovanie, 6(1), 29–33.
2. Bogacheva, G. G. (2014). Vneurochnaya deyatel’nost’ kak sredstvo formirovaniya sotsial’noy kompetentnosti uchashchikhsya [Extracurricular activities as a means of developing students’ social competence]. In Aktual’nye zadachi pedagogiki: Materialy V Mezhdunarodnoy nauchnoy konferentsii (pp. 92–106). Molodoy uchenyy. https://moluch.ru/conf/ped/archive/102/5444/
3. Boronenko, T. A., & Fedotova, V. S. (2021). Tsifrovaya obrazovatel’naya sreda shkoly kak osnova formirovaniya tsifrovoy gramotnosti shkol’nikov [Digital educational environment of school as a basis for developing students’ digital literacy]. Pedagogika informatiki, 1, 1–17. http://pcs.bsu.by/2021_1/2ru.pdf
4. Chursinova, O. V. (2021). Fasilitatsiya kak tekhnologiya produktivnogo komandnogo vzaimodeystviya v obrazovatel’noy organizatsii [Facilitation as a technology of productive team interaction in an educational organization]. In Sovremennaya shkola v epokhu sistemnykh preobrazovaniy: Sbornik nauchnykh statey po itogam nauchno-prakticheskoy konferentsii s mezhdunarodnym uchastiem (pp. 52–56). Institut razvitiya obrazovaniya.
5. Edalov, D. O. (2024). Sravnenie usloviy organizatsii sovmestnoy deyatel’nosti v ochnom i tsifrovom prostranstve [Comparison of conditions for organizing joint activity in face-to-face and digital space]. Psikhologo-pedagogicheskie issledovaniya, 16(2), 43–59. https://doi.org/10.17759/psyedu.2024160203
6. Fung, D. (2014). Promoting critical thinking through effective group work: A teaching intervention for Hong Kong primary school students. International Journal of Educational Research, 66, 45–62. https://doi.org/10.1016/j.ijer.2014.02.002
7. Fung, D., & Lui, W.-M. (2016). Individual to collaborative: Guided group work and the role of teachers in junior secondary science classrooms. International Journal of Science Education, 38(7), 1057–1076. https://doi.org/10.1080/09500693.2016.1177777
8. Gillies, R. M. (2007). Cooperative learning: Integrating theory and practice. Sage Publications.
9. Gillies, R. M., & Boyle, M. (2010). Teachers’ reflections on cooperative learning: Issues of implementation. Teaching and Teacher Education, 26(4), 933–940. https://doi.org/10.1016/j.tate.2009.10.034
10. Johnson, D. W., Johnson, R. T., & Smith, K. A. (1998). Cooperative learning returns to college: What evidence is there that it works? Change: The Magazine of Higher Learning, 30(4), 26–35. https://doi.org/10.1080/00091389809602629
11. Khotinets, V. Yu. (Ed.). (2023). Psikhologo-pedagogicheskaya fasilitatsiya v usloviyakh tsifrovoy transformatsii obrazovaniya: Kollektivnaya monografiya [Psychological and pedagogical facilitation in the context of digital transformation of education: Collective monograph]. Udmurtskiy universitet.
12. Kostenko, Yu. K., & Nedogreeva, N. G. (2017). Model’ formirovaniya navykov produktivnogo sotrudnichestva starsheklassnikov vo vneurochnoy deyatel’nosti [A model for developing productive cooperation skills of high school students in extracurricular activities]. Azimut nauchnykh issledovaniy: Pedagogika i psikhologiya, 6(3), 134–137.
13. Kudakov, O. R., Danilov, V. A., & Matushanskiy, G. U. (2021). Struktura komandnoy kompetentsii [The structure of team competence]. Kazanskiy pedagogicheskiy zhurnal, 2(145), 81–88.
14. Kulmametyeva, E. S., & Niyasova, N. S. (2023). Pedagogicheskie usloviya soprovozhdeniya proektnoy deyatel’nosti podrostkov s raznymi urovnyami motivatsionnoy gotovnosti k nauchnomu tvorchestvu [Pedagogical conditions for supporting project activity of adolescents with different levels of motivational readiness for scientific creativity]. Uchenye zapiski universiteta imeni P. F. Lesgafta, 6(220), 177–182.
15. Marks, R. B., Sibley, S. D., & Arbaugh, J. B. (2005). A structural equation model of predictors for effective online learning. Journal of Management Education, 29(4), 531–563. https://doi.org/10.1177/1052562904271199
16. Menezes, T., Egherman, L., & Garg, N. (2024). AI-grading standup updates to improve project-based learning outcomes. In Proceedings of the 2024 Innovation and Technology in Computer Science Education V. 1 (ITiCSE 2024) (pp. 17–23). Association for Computing Machinery. https://doi.org/10.1145/3649217.3653541
17. Mercer, N. (1995). The guided construction of knowledge: Talk amongst teachers and learners. Multilingual Matters.
18. Shakhmatova, O. N. (2006). Pedagogicheskaya fasilitatsiya: Osobennosti formirovaniya i razvitiya [Pedagogical facilitation: Features of formation and development]. Nauchnye issledovaniya v obrazovanii, 3, 118–125. https://cyberleninka.ru/article/n/pedagogicheskaya-fasilitatsiya-osobennosti-formirovaniya-i-razvitiya
19. Shobonov, N. A. (2022). Osobennosti organizatsii komandnoy raboty v obshcheobrazovatel’noy organizatsii [Features of organizing teamwork in a general education organization]. Nepreryvnoe obrazovanie: XXI vek, 2(38), 92–101. https://doi.org/10.15393/j5.art.2022.7631
20. Sidorova, T. V., & Shibanova, Yu. V. (2024). Razvitie navykov komandnoy raboty starsheklassnikov v usloviyakh neformal’nogo obrazovaniya [Development of teamwork skills of high school students in non-formal education]. Biznes. Obrazovanie. Pravo, 4(69), 352–357. https://doi.org/10.25683/VOLBI.2024.69.1131
21. Tangney, B., Sullivan, K., & Lawlor, J. (2024). Online collaborative PBL: The Bridge21 approach. Computers and Education Open, 7, Article 100224. https://doi.org/10.1016/j.caeo.2024.100224
22. Tomenko, A. M. (2022). Razvitie tsifrovykh kompetentsiy starsheklassnikov s ispol’zovaniem metoda proektov v ramkakh vneurochnoy deyatel’nosti po informatike [Development of digital competencies of high school students using the project method in extracurricular computer science activities]. In Liga issledovateley MGPU: Sbornik statey studencheskoy otkrytoy konferentsii (Vol. 2, pp. 248–255). Moskovskiy gorodskoy pedagogicheskiy universitet.
23. van Leeuwen, A., & Janssen, J. (2019). A systematic review of teacher guidance during collaborative learning in primary and secondary education. Educational Research Review, 27, 71–89. https://doi.org/10.1016/j.edurev.2019.02.001
24. Vesmanov, S. V., Terekhov, A. A., Vesmanov, D. S., & Istochnikov, V. V. (2023). Uchebnaya deyatel’nost’ shkol’nikov v tsifrovoy srede [Learning activity of school students in a digital environment]. Vestnik MGPU. Seriya “Pedagogika i psikhologiya”, 17(4), 166–191. https://doi.org/10.25688/2076-9121.2023.17.4.10
25. Voogt, J., Erstad, O., Dede, C., & Mishra, P. (2013). Challenges to learning and schooling in the digital networked world of the 21st century. Journal of Computer Assisted Learning, 29(5), 403–413. https://doi.org/10.1111/jcal.12029
26. Zapalatskaya, V. S. (2025). Metodologicheskie osobennosti organizatsii gruppovogo i komandnogo vzaimodeystviya v obuchenii intellektual’no odarennykh studentov [Methodological features of organizing group and team interaction in teaching intellectually gifted students]. In Science and modernity: Proceedings of the III International Scientific and Practical Conference (pp. 107–114). ANO DPO “Universitet ITBO”; KRSU named after the First President of the Russian Federation B. N. Yeltsin. https://doi.org/10.26118/2997.2025.17.44.043
Мақала жіберу
Рефераттау және индекстелінуі
