Том 51 № 1 (2026), Мақалалар
Жасанды интеллект элементтерін қолданып, жұмсақ дәрілік түр технологиясын оқытудың инновациялық әдістері
Мақалалар
Жарияланды
31.03.2026
Кілт сөздер
жұмсақ дәрілік түрлер
фармацевтикалық білім
жасанды интеллект
Дизайн бойынша сапа (QbD)
маңызды процесс параметрлері
фармацевтикалық білім
жасанды интеллект
Дизайн бойынша сапа (QbD)
маңызды процесс параметрлері
Аңдатпа
Бұл мақалада фармацевтикалық білім беруде студенттерді жұмсақ дәрілік түр технологиясы бойынша оқытуда жасанды интеллект (ЖИ) элементтерін пайдалана отырып, инновациялық оқыту әдістерін енгізу қарастырылады. Онда ЖИ-ді оқу процесіне интеграциялаудың заманауи тәсілдері, соның ішінде виртуалды зертханалар, болжамдық модельдер және процесс параметрлерін талдау және дәрілік заттардың сапасын болжау үшін машиналық оқыту алгоритмдері қарастырылады. Қабынуға қарсы жақпа майын әзірлеу және оңтайландыру бойынша зертханалық сабақты мысал ретінде пайдалана отырып, студенттердің ЖИ-ді модельді гомогенизациялауға, температураны бақылауға, араластыру уақытына және салқындату жылдамдығына қалай қолданатыны көрсетілген. Мақалада маңызды процесс параметрлері (МПП) мен маңызды сапа атрибуттары (ССА) арасындағы байланыс, сондай-ақ оқу процесінің дәлдігі мен тиімділігін арттыра алатын ЖИ құралдары егжей-тегжейлі сипатталған. Онда студенттердің кәсіби, зерттеу және цифрлық құзыреттіліктерін дамыту үшін осындай әдістерді қолданудың маңыздылығы атап өтілген, осылайша олардың аналитикалық қабілеттерін, шешім қабылдау дағдыларын және цифрлық сауаттылығын арттырады. Авторлар ЖИ-ді оқу процесіне интеграциялау зертханалық тәжірибелердегі қателіктерді азайтатынын, теориялық материалды алу сапасын жақсартатынын және оқу процесін фармацевтикалық өндірістің нақты жағдайларына жақындататынын көрсетеді. Бұл нәтижелер инновациялық технологияларды мамандарды даярлауға енгізудің тиімділігін көрсетеді және болашақ фармацевттердің құзыреттілігін арттыру құралы ретінде жасанды интеллектті пайдаланудың өзектілігін растайды.
Дәйексөздер
1. Ali, K. A., et al. (2024). Influence of artificial intelligence in modern pharmaceutical formulation. Future Journal of Pharmaceutical Sciences.
2. Allam, H. (2025). Prescribing the future: The role of artificial intelligence in pharmacy. Information.
3. Aulton, M. E., & Taylor, K. (2018). Aulton’s pharmaceutics: The design and manufacture of medicines (5th ed.). Elsevier.
4. Ajtzhanova, B. Sh., et al. (2024). Primenenie AI-instrumenta «ChatGPT» v podgotovke farmatsevticheskikh kadrov [Application of the AI tool “ChatGPT” in the training of pharmaceutical personnel]. Meditsina i ekologiya [Medicine and Ecology], (4), 139-144.
5. Adylova, F. T. (2023). Situatsiya v mirovoi farmatsevtike: Pochemu i kak iskusstvennyi intellekt ispol’zuetsya v razrabotke lekarstv [The situation in global pharmaceuticals: Why and how artificial intelligence is used in drug development]. Tsifrovaya ekonomika [Digital Economy], (5), 178-186. DOI: https://doi.org/10.59598/ME-2305-6045-2024-113-4-139-144
6. Abdullaev, M. A., Kantemirova, B. I., Bashkina, O. A., Sychev, D. A., Ivanchuk, O. V., & Romanova, A. N. (2024). Perspektivy ispol'zovaniya iskusstvennogo intellekta v farmakogeneticheskikh issledovaniyakh: Literaturnyi obzor [Prospects for the use of artificial intelligence in pharmacogenetic research: A literature review]. Acta Biomedica Scientifica, 9(5), 12. DOI: https://doi.org/10.29413/ABS.2024-9.5.2
7. Baidekova, K., Atazhanova, G., Losseva, I., Medeshova, A., Aitkenova, A., & Brazhanova, A. (2023). Acute toxicity of dental gel based on Origanum vulgare in mice. Journal of Toxicology, 2023, 6691694. DOI: https://doi.org/10.1155/2023/6691694
8. Fersht, V. M., Latkin, A. P., & Ivanova, V. N. (2020). Sovremennye podkhody k ispol’zovaniyu iskusstvennogo intellekta v meditsine [Modern approaches to the use of artificial intelligence in medicine]. Territoriya novykh vozmozhnostei. Vestnik Vladivostokskogo gosudarstvennogo universiteta [Territory of New Opportunities. Bulletin of Vladivostok State University], 12(1), 121-130.
9. Itzhanova, H. I., Medeshova, A. T., & Loseva, I. V. (2009). Issledovanie reologicheskikh svoistv mazi na osnove efirnykh masel Ajaniya fruticosa [Study of the rheological properties of an ointment based on essential oils of Ajaniya fruticosa]. Meditsina i ekologiya [Medicine and Ecology], 3(52), 110-112.
10. Khokhlov, A. L., & Belousov, D. Yu. (2025). Eticheskie voprosy primeneniya iskusstvennogo intellekta v razrabotke lekarstvennykh preparatov [Ethical issues in the use of artificial intelligence in drug development]. Kachestvennaya klinicheskaya praktika [Good Clinical Practice], (3), 111-117. DOI: https://doi.org/10.37489/2588-0519-2025-3-111-117
11. International Council for Harmonisation of Technical Requirements for Pharmaceuticals for Human Use. (2019). ICH Q8(R2): Pharmaceutical development. URL: https://www.ich.org
12. International Council for Harmonisation of Technical Requirements for Pharmaceuticals for Human Use. (2020). ICH Q9(R1): Quality risk management. URL: https://www.ich.org
13. International Council for Harmonisation of Technical Requirements for Pharmaceuticals for Human Use. (2022). ICH Q10: Pharmaceutical quality system. URL: https://www.ich.org
14. Kassymova, D., & Zhusupova, G. (2024). Razrabotka i otsenka gelei dlya mestnogo primeneniya s rastitel’nymi ekstraktami iz rastenii vida Limonium gmelinii [Development and evaluation of topical gels with plant extracts from Limonium gmelinii]. Academic Scientific Journal of Chemistry, (4), 75-93. DOI: https://doi.org/10.32014/2024.2518-1491.252
15. Kumar, S., Chatterjee, S., & Mandal, U. (2021). Artificial intelligence in pharmaceutical product development and manufacturing. Journal of Pharmaceutical Sciences, 110(3), 1159-1171. DOI: https://doi.org/10.1016/j.xphs.2020.11.014
16. Qazaqstan Respublikasy Gylym zhane zhogary bilim ministrligi. (2022). Zhogary zhane zhogary oku ornynan keingi bilim berudin memlekettik zhalpyga mindetti standarttaryn bekitu turaly buyryq [Approval of state compulsory standards for higher and postgraduate education]. URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2200028916
17. Qazaqstan Respublikasy Densaulyq saqtau ministrligi. (2024). Densaulyq saqtau salasindagy kasiptik standarttardy bekitu turaly buyryq [Approval of professional standards in healthcare]. URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/G24RR000046
18. Qazaqstan Respublikasy Densaulyq saqtau ministrligi. (2021). Tiisti farmatsevtikalyq praktikalarni bekitu turaly buyryq [Approval of good pharmaceutical practices].
19. Maltseva, V. K., Samoshina, E. A., Makieva, M. S., & Stepanova, E. F. (2023). Pharmaceutical development for phleboprotective and anti-inflammatory gels: Analytical support of the technological process. Problems of Biological Medical and Pharmaceutical Chemistry, 26(1), 14-19. DOI: https://doi.org/10.29296/25877313-2023-01-03
20. Medeshova, A., et al. (2023). Development and rheological studies of gels with essential oil of chamomile (Chamomilla recutita L.). Research Journal of Pharmacy and Technology, 16(11), 5161-5166. DOI: https://doi.org/10.52711/0974-360X.2023.00836
21. Ministerstvo zdravookhraneniya Respubliki Kazakhstan. (2022). Professional’nye standarty v oblasti farmatsii [Professional standards in the field of pharmacy]. Astana.
22. Romanova, O. V., & Avruckaya, S. G. (2021). Tsifrovye trendy v farmatsevticheskoi otrasli v period pandemii koronavirusa [Digital trends in the pharmaceutical industry during the coronavirus pandemic]. Uspekhi v khimii i khimicheskoi tekhnologii [Advances in Chemistry and Chemical Technology], 35(1), 59-61.
23. Ryazanova, S. V., Mazaev, V. P., & Komkov, A. A. (2021). Novye tendentsii stanovleniya iskusstvennogo intellekta v meditsine [New trends in the development of artificial intelligence in medicine]. CardioSomatika, 12(4), 227-233.
24. Sabiyeva, A., et al. (2025). Development of composition and technology of antimicrobial gel with Dracocephalum nutans L. essential oil growing in Central Kazakhstan. Research Journal of Pharmacy and Technology, 18(5), 2343-2348. DOI: https://doi.org/10.52711/0974-360X.2025.00335
25. Shobonov, N. A., Bulaeva, M. N., & Zinov’eva, S. A. (2023). Iskusstvennyi intellekt v obrazovanii [Artificial intelligence in education]. Problemy sovremennogo pedagogicheskogo obrazovaniya [Problems of Modern Teacher Education], (79-4), 288-290.
26. World Health Organization. (2022). WHO good manufacturing practices for pharmaceutical products: Main principles (WHO Technical Report Series No. 1025). WHO Press.
27. Yu, L. X., et al. (2014). Understanding pharmaceutical quality by design. The AAPS Journal, 16(4), 771-783. DOI: https://doi.org/10.1208/s12248-014-9598-3
Мақала жіберу
Ақпарат
Индекстелінуі
