Том 51 № 1 (2026), Мақалалар
Қырғыз Рecпубликacындa инклюзивті білім бeруді дaмыту: нoрмaтивтік-құқықтық нeгіздeрі жәнe қaзіргі зaмaнғы үрдіcтeр
Мақалалар
Жарияланды
31.03.2026
Кілт сөздер
инклюзивті білім бeру
құқықтық бaзa
Қырғызстан
бaрлығынa білім бeру
тұрақты даму
құқықтық бaзa
Қырғызстан
бaрлығынa білім бeру
тұрақты даму
Аңдатпа
Мақалада Қырғыз Республикасындағы инклюзивті білім берудің дамуы нормативтік-құқықтық, ұйымдастырушылық-әдістемелік және әлеуметтік-педагогикалық талдау тұрғысынан кешенді түрде қарастырылады. Инклюзивті білім беруді реттейтін негізгі құжаттар: Қырғыз Республикасының Конституциясы (2021), «Білім туралы» Заңы (2023 жылғы 11 тамыз), БҰҰ конвенциялары, сондай-ақ ұлттық стратегиялар мен бағдарламалар талданады. Автор білім алуға әрбір адамның құқығын қамтамасыз ететін құқықтық базаның қалыптасу қағидаттарын, механизмдері мен кезеңдерін айқындайды. Инклюзивті тәжірибелерді білім беру ұйымдарына енгізу мәселелеріне, педагогтарды даярлауға және қаржыландыруды қамтамасыз етуге ерекше назар аударылады. Сонымен қатар, ведомствоаралық өзара іс-қимыл, отбасының және жергілікті қауымдастықтың инклюзивті білім беруді қолдаудағы рөлі, ерекше білім беру қажеттіліктері бар балаларға ерте диагностика мен түзету көмегінің маңызы қарастырылады. Материалдық-техникалық базаның жеткіліксіздігі, мамандар тапшылығы және әдістемелік сүйемелдеудің шектеулілігі сияқты негізгі кедергілер талданады. Мемлекеттік шаралардың тиімділігі бағаланып, халықаралық тәжірибемен салыстырмалы талдау жүргізіледі, бұл ұлттық білім беру жүйесін жетілдірудің перспективалық бағыттарын анықтауға мүмкіндік береді. Жұмыста инклюзивті білім беруді табысты жүзеге асырудың педагогикалық шарттары, атап айтқанда оқытудың сараланған тәсілі, заманауи білім беру технологияларын қолдану, оқу бағдарламаларын бейімдеу және қолжетімді білім беру ортасын қалыптастыру қарастырылады. Педагогтардың кәсіби құзыреттілігін арттырудың, білім беру ұйымдарында инклюзивті мәдениетті дамытудың және білім сапасын үздіксіз мониторингтеу жүйесін енгізудің маңыздылығы атап өтіледі. Мақалада инклюзивті мәдениетті дамытудың жүйелі тәсілінің, білім беру процесінің барлық қатысушыларын тартудың және әлеуметтік сананы арттырудың қажеттілігі көрсетіледі. Мүмкіндігі шектеулі тұлғалардың саны туралы статистикалық деректер келтіріліп, мемлекеттік саясат контекстіндегі үрдістер талданады. Зерттеу нәтижелері ғалымдарға, педагогтарға, инклюзивті білім беру мамандарына және білім беру бағдарламаларын әзірлеушілерге, сондай-ақ мемлекеттік білім беру саясатын қалыптастыруда пайдалануға ұсынылады.
Дәйексөздер
1. Akkozhoeva, A. K. (2020). Inklyuzivnoe obrazovanie v Kyrgyzstane [Inclusive education in Kyrgyzstan]. Mezhdunarodnyi zhurnal gumanitarnykh i estestvennykh nauk, (2-1), 58-61. DOI: https://doi.org/10.24411/2500-1000-2020-10107
2. Asanbaeva, B. I. (2025). Razvitie inklyuzivnogo obrazovaniya v Kyrgyzskoi Respublike: Normativnaya pravovaya baza [Development of inclusive education in the Kyrgyz Republic: Legal framework]. Bishkek: KAO MOiN KR.
3. Gaidukevich, S., Lemekh, E., Khitruk, V., & Torkhava, H. (2021). Gained experience and new perspectives in the field of inclusive education in Belarus. In Dialogues between Northern and Eastern Europe on the development of inclusion (pp. 133-147). Routledge.
4. Global Partnership for Education Knowledge and Innovation Exchange (GPE KIX). (2024). Comparative study on inclusive education practices.
5. Human Rights Watch. (2020, December 10). Kyrgyzstan: Barriers to education for children with disabilities. URL: https://www.hrw.org/news/2020/12/10/kyrgyzstan-barriers-education-children-disabilities
6. Inklyuzivnoe obrazovanie v usloviyakh sovremennoi obrazovatel'noi sredy [Inclusive education in the modern educational environment]. (2025). URL: https://www.researchgate.net/publication/392551996
7. Kabinet Ministrov Kyrgyzskoi Respubliki. (2024). Postanovlenie № 654 o perekhode na dvenadtsatiletnee shkol'noe obrazovanie [Resolution No. 654 on the transition to twelve-year school education].
8. Konstitutsiya Kyrgyzskoi Respubliki. (2021). Konstitutsiya Kyrgyzskoi Respubliki [Constitution of the Kyrgyz Republic]. Bishkek: Ministerstvo yustitsii KR.
9. Kozlova, M., & Ryabichenko, T. (2024). Inclusive education in schools in Russia and Kazakhstan: Attitudes and well-being of teachers as related factors in the formation of an inclusive environment. Children and Youth Services Review, 163, 107785. DOI: https://doi.org/10.1016/j.childyouth.2024.107785
10. Makoelle, T. M., & Burmistrova, V. (2021). Teacher education and inclusive education in Kazakhstan. International Journal of Inclusive Education, 29(4), 447-463. DOI: https://doi.org/10.1080/13603116.2021.1889048
11. Natsional'nyi statisticheskii komitet Kyrgyzskoi Respubliki. (2024). Statisticheskie dannye po obrazovaniyu i invalidnosti [Statistical data on education and disability].
12. Nurseit, A. T., Beisenbekova, G. B., Manashova, G. N., & Kerimbaeva, R. K. (2025). Possibilities for inclusive education from the social and pedagogical standpoint. Bulletin of the Karaganda University. Pedagogy Series, 119(3), 30-38. DOI: https://doi.org/10.31489/2025ped3/30-38
13. Pravitel'stvo Kyrgyzskoi Respubliki. (2018). Natsional'naya strategiya razvitiya Kyrgyzskoi Respubliki na 2018-2040 gody [National development strategy of the Kyrgyz Republic for 2018-2040].
14. Pravitel'stvo Kyrgyzskoi Respubliki. (2019, July 19). Postanovlenie № 360: Ob utverzhdenii Programmy razvitiya inklyuzivnogo obrazovaniya v KR na 2019-2030 gody [Resolution No. 360 on approval of the inclusive education development program in the Kyrgyz Republic for 2019-2030].
15. Sevinch Umaraliyeva, & Nazarova, D. (2024). Inklyuziv ta'limning xalqaro tajribasi va uning Oʻzbekiston boshlang'ich ta'limiga tatbiqi [International experience of inclusive education and its implementation in primary education of Uzbekistan]. Zenodo. DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.14551882
16. UNESCO. (2020). Global education monitoring report: Inclusion and education: All means all. Paris: UNESCO Publishing.
17. UNESCO. (2025). Innovatsionnye tekhnologii dlya inklyuzivnogo obrazovaniya [Innovative technologies for inclusive education]. URL: https://iite.unesco.org
18. UNICEF. (2021). Situation analysis of children and adolescents with disabilities in Kyrgyzstan. URL: https://www.unicef.org/kyrgyzstan/media/7256/file
19. United Nations. (1989). Convention on the Rights of the Child. New York: United Nations.
20. United Nations. (2006). Convention on the Rights of Persons with Disabilities. New York: United Nations.
21. United Nations. (2015). Transforming our world: The 2030 Agenda for Sustainable Development.
22. Van Kessel, R., Dijkstra, W., Prasauskiene, A., Villeruša, A., Brayne, C., Baron-Cohen, S., & Roman-Urrestarazu, A. (2020). Education, special needs, and autism in the Baltic States: Policy mapping in Estonia, Latvia, and Lithuania. Frontiers in Education, 5, 161. DOI: https://doi.org/10.3389/feduc.2020.00161
23. Zakon Kyrgyzskoi Respubliki «Ob obrazovanii». (2023, August 11). No. 179 [Law of the Kyrgyz Republic “On Education”].
Мақала жіберу
Ақпарат
Индекстелінуі
