Том 53 № 3 (2026), Мақалалар
Бөлшектеніп бара жатқан әлемдік тәртіптегі стратегиялық автономия: Қазақстан мен Мексиканы салыстырмалы талдау және Түркия мен Бразилия тәжірибесі
Мақалалар
Жарияланды
30.09.2026
Кілт сөздер
стратегиялық автономия
Қазақстан
Мексика
көпполярлылық
жаһандық Оңтүстік
Қазақстан
Мексика
көпполярлылық
жаһандық Оңтүстік
How to Cite
İşcan, T. (2026). Бөлшектеніп бара жатқан әлемдік тәртіптегі стратегиялық автономия: Қазақстан мен Мексиканы салыстырмалы талдау және Түркия мен Бразилия тәжірибесі. «Қазіргі заманғы маңызды мәселелер» халықаралық ғылыми журналы, 53(3), 47–61. https://doi.org/10.64863/2312-4784/2026-3-53/47-61
Аңдатпа
Бұл мақала құрылымдық асимметрия жағдайында Қазақстан мен Мексиканың саяси агенттікті қалай сақтайтынын салыстырады; Түркия мен Бразилия қосымша салыстырмалы мысалдар ретінде қолданылады. Зерттеу тәуелділікті толық жоя алмайтын, бірақ оны белгілі бір дәрежеде қайта ұйымдастыра алатын Жаһандық Оңтүстік пен екінші дәрежелі державалар үшін «келісілген автономия» ұғымын орта деңгейлі аналитикалық концепт ретінде ұсынады. Теориялық бөлім конструктивизмді, постструктурализмді, деколониалдық көзқарасты және Латын Америкасындағы автономия дәстүрін біріктіреді, бірақ олардың әрқайсысына нақты аналитикалық міндет жүктейді. Әдістемелік тұрғыдан 2020-2026 жылдардағы ресми сыртқы саясат құжаттары, мемлекет басшыларының мәлімдемелері, сауда және интеграциялық деректер, сондай-ақ рецензияланған ғылыми әдебиет негізінде құрылымдалған сапалық салыстыру жүргізіледі. Материал бес өлшем бойынша талданады: тәуелділіктің шоғырлануы, серіктестерді әртараптандыру, көпжақты стратегия, егемендік нарративі және үстем серіктестің қысымына таңдамалы түрде қарсы тұру қабілеті. Нәтижелер Қазақстанның көпвекторлы саясат арқылы автономияны институционалдандырғанын және 2022 жылдан кейін аумақтық мойындау мәселесінде дербес ұстаным көрсеткенін анықтайды. Мексика АҚШ-пен өте терең экономикалық интеграцияға қарамастан, дипломатиялық маневр кеңістігін және кейбір мәселелер бойынша дербес позициясын сақтайды. Түркия белсенді автономияның мүмкіндіктері мен экономикалық шектеулерін, ал Бразилия әртараптандыру және белсенді қосылмау дәстүрін көрсетеді. Мақала дипломатиялық және инфрақұрылымдық автономияны ажыратып, әртараптандырудың саяси агенттік өндіру қабілеті жоғалатын шектерді де талдайды. Ұсынылған «келісілген автономия» ұғымы тәуелділіктен толық шығуды емес, асимметрияның автоматты саяси бағынуға айналуына жол бермейтін әртараптандырылған қатынастарды, көпжақты институттарды, егемендік нарративтерін және материалдық баламаларды үйлестіру қабілетін түсіндіреді. Осы тұрғыдан зерттеу шағын және орта державалардың агенттігін ұлы державалар бәсекесінің жай ғана нәтижесі емес, белсенді саяси практика ретінде қарастырады.
Дәйексөздер
1. Alonso Marcos, A. (2025). Asia Central: Reafirmando su personalidad e independencia entre equilibrios regionales y globales. Revista CIDOB d’Afers Internacionals, 139, 145–166. https://doi.org/10.24241/rcai.2025.139.1.145
2. Aydın-Düzgit, S., Kutlay, M., & Keyman, E. F. (2026). Strategic autonomy in Turkish foreign policy in an age of multipolarity: Lineages and contradictions of an idea. International Politics, 63, 184–205. https://doi.org/10.1057/s41311-024-00638-w
3. Campbell, D. (1998). Writing security: United States foreign policy and the politics of identity (Rev. ed.). University of Minnesota Press.
4. Eom, G. H. (2022). Impact of the Ukrainian War on South Korea’s diplomacy in Central Asia. Journal of Eurasian Studies, 13(2), 172–179. https://doi.org/10.1177/18793665221124814
5. Fortin, C., Heine, J., & Ominami, C. (Eds.). (2023). Latin American foreign policies in the new world order: The active non-alignment option. Anthem Press. https://doi.org/10.2307/jj.766961
6. Hansen, L. (2006). Security as practice: Discourse analysis and the Bosnian war. Routledge.
7. Ivanov, I. P., & Petrenko, S. Y. (2025). Choosing a multi-vector approach in Kazakhstan’s foreign policy. World Economy and International Relations, 69(3), 74–85. https://doi.org/10.20542/0131-2227-2025-69-3-74-85
8. İşcan, T. (2025). Paradiplomacy and hybrid warfare: The role of media and territory in contemporary conflicts. SAP Netnography, 3, Article 299. https://doi.org/10.62486/net2025299
9. İşcan, T. (2026a). Connectivity governance and pragmatic soft power in Central Asia: Kazakhstan, Türkiye, and comparative lessons for Latin America. Journal of Central Asian Studies, 24(2), 89–103. https://doi.org/10.52536/3006-807X.2026-2.006
10. İşcan, T. (2026b). Uzbekistan and Latin America: Public diplomacy, institutional visibility, and South–South cooperation. The International Affairs: Politics, Economics, Law, 3(117), 55–63. https://doi.org/10.63407/738879
11. İşcan, T. (2026c, June 29). Georgia, Türkiye, and connectivity governance: Lessons for Latin America. Journal of Politics and Democratization. https://journal.gipa.ge/
12. Jima-González, A., Alcántara-Lizárraga, J. Á., & Carrión-Vivar, K. D. (2024). Autonomous responses to the Russia–Ukraine conflict? Evidence from feminist foreign policy in Latin America. Bulletin of Latin American Research, 43(4), 322–325. https://doi.org/10.1111/blar.13593
13. Kucherov, M. Y., Vokhmintsev, I. V., Kravchuk, I. D., Andriukhin, V. Y., Fedorov, M. A., & Tokarev, A. A. (2023). Foreign policy preferences of Kazakhstan after 2022. MGIMO Review of International Relations, 16(4), 72–90. https://doi.org/10.24833/2071-8160-2023-4-91-72-90
14. Kuik, C.-C. (2021). Getting hedging right: A small-state perspective. China International Strategy Review, 3(2), 300–315. https://doi.org/10.1007/s42533-021-00089-5
15. Macdonald, L. (2026). Between deeper integration and middlepowerism: Mexico’s evolving foreign policy in the shadow of the hegemon. International Journal. Advance online publication. https://doi.org/10.1177/00207020261484539
16. Mamedov, A. V. (2024). Kazakhstan’s foreign policy: Adjusting the priorities. RUDN Journal of Political Science, 26(1), 121–130. https://doi.org/10.22363/2313-1438-2024-26-1-121-130
17. Mignolo, W. D. (2011). The darker side of Western modernity: Global futures, decolonial options. Duke University Press.
18. Office of the United States Trade Representative. (n.d.). Mexico. https://ustr.gov/countries-regions/americas/mexico
19. Presidencia de la República. (2022a, March 4). Versión estenográfica: Conferencia de prensa del presidente Andrés Manuel López Obrador del 4 de marzo de 2022. Gobierno de México. https://www.gob.mx/amlo/articulos/version-estenografica-conferencia-de-prensa-del-presidente-andres-manuel-lopez-obrador-del-4-de-marzo-de-2022
20. Presidencia de la República. (2022b, May 4). Versión estenográfica: Conferencia de prensa del presidente Andrés Manuel López Obrador del 4 de mayo de 2022. Gobierno de México. https://www.gob.mx/amlo/articulos/version-estenografica-conferencia-de-prensa-del-presidente-andres-manuel-lopez-obrador-del-4-de-mayo-de-2022
21. Quijano, A. (2000). Coloniality of power, Eurocentrism, and Latin America. Nepantla: Views from South, 1(3), 533–580.
22. Republic of Kazakhstan. (2020). Concept of the foreign policy of the Republic of Kazakhstan for 2020–2030.
23. Russell, R., & Tokatlian, J. G. (2013). Latin America’s option in a turbulent world: Non-acquiescence. Americas Quarterly, 7(3), 18–23.
24. Secretaría de Relaciones Exteriores. (2020). Programa Sectorial de Relaciones Exteriores 2020–2024. Diario Oficial de la Federación. https://dof.gob.mx/nota_detalle_popup.php?codigo=5596023
25. Secretaría de Relaciones Exteriores. (2024, October 2). La presidenta Claudia Sheinbaum habla de la política exterior de México durante el discurso de su toma de protesta como presidenta de México [Video]. Gobierno de México. https://www.gob.mx/sre/videos/la-presidenta-claudia-sheinbaum-habla-de-la-politica-exterior-de-mexico-durante-el-discurso-de-su-toma-de-protesta-como-presidenta-de-mexico
26. Secretaría de Relaciones Exteriores. (2025). Programa Sectorial de Relaciones Exteriores 2025–2030. Diario Oficial de la Federación. https://www.dof.gob.mx/abrirPDF.php?anio=2025&archivo=03092025-MAT.pdf
27. Tukumov, Y. V. (2024). President Tokayev’s reforms and diplomacy: From risks to new opportunities and resilience for Kazakhstan. World Economy and International Relations, 68(5), 91–105. https://doi.org/10.20542/0131-2227-2024-68-5-91-105
28. Vanderhill, R., Joireman, S. F., & Tulepbayeva, R. (2020). Between the bear and the dragon: Multivectorism in Kazakhstan as a model strategy for secondary powers. International Affairs, 96(4), 975–993. https://doi.org/10.1093/ia/iiaa061
29. Velázquez Flores, R. (2022). La política exterior de México bajo una administración de izquierda: Cambios y continuidades, 2018–2021. Revista de Relaciones Internacionales de la UNAM, 141.
30. Vigevani, T., & Cepaluni, G. (2007). Lula’s foreign policy and the quest for autonomy through diversification. Third World Quarterly, 28(7), 1309–1326. https://doi.org/10.1080/01436590701547095
31. Wendt, A. (1992). Anarchy is what states make of it: The social construction of power politics. International Organization, 46(2), 391–425. https://doi.org/10.1017/S0020818300027764
32. Yuneman, R. A. (2023). Kazakhstan’s multi-vector foreign policy. Russia in Global Affairs, 21(2), 141–162. https://doi.org/10.31278/1810-6374-2023-21-2-141-162
Мақала жіберу
Рефераттау және индекстелінуі
