К вопросу о модернизации. Уроки латиноамериканской истории
Том 51 № 1 (2026), Мақалалар
Том 51 № 1 (2026)

К вопросу о модернизации. Уроки латиноамериканской истории

Мақалалар
https://doi.org/10.64863/2312-4784/2025-1-51/28-39
Жарияланды 31.03.2026
Бакытжамал Бектурганова
академия "Bolashaq"
https://orcid.org/0009-0009-0284-8885
Еламан Касенов
https://orcid.org/0009-0005-4408-4132
Арыстан Бектурганов
https://orcid.org/0009-0001-2278-3144
pdf

Кілт сөздер

дамудың батыс моделі
либертті (азаттық) жоба
консерваторлық жоба
өркениеттік жоба
модернизациялық жоба

Аңдатпа

Ұсынылған мақалада белгілі мексикандық философ, тарихшы, «Америка тарихының философиясы» атты еңбегінің авторы Леопольдо Сеаның тарихи ұстанымы негізінде Латын Американың қайта құру жобалары қарастырылған. Аталған зерттеу Батыс елдерінде танымал болғанымен, біздің елде Л. Сеаның шығармашылығы еңбектері аз зерттелген бағыттардың бірі болып табылады. Л. Сеа латынамерика тарихы мен мәдениетің тануға бағытталған тәсілдің негізін қалаған негізгі ойшылдардың бірі. Бұл жағдайды әлемнің көптеген ғалымдары мойындайды, және Л. Сеа латынамерика елдерінің тарихын қабылдау барысын жаңа жоба ретінде ұсынды. Осылайша Латын Америка тарихын өзгерістер жобасы ретінде көрсете алды.  «Жоба» терминның негізі Ортеги-и-Гассеттың «перспективизм» теориясымен байланысты. К. Маркса, Х. Ортега-и-Гассет, А. Тойнби сияқты ойшылдардың классикалық теориялары негізінде жасақталған Л. Сеаның «синтездік» (Маслова, 2007) методологиялық ұстанымы Латын Америка тарихын түсіндіретін тарихи жобалар негізін қалыптастырды. Л. Сеа бір қырынан тарихи философ десек, екінші жағынан тарихшы фактолог, өзінің фактологиялық материалдарының концептуалды интерпретаторы (Соломина, 1984). «Америка тарихының Философиясы» - ол философиялық-тарихи еңбек. Мақаланың мақсаты – практикалық тұрғыда: оқырмандарды фактологиялық материалдарды Л. Сеаның ұстанымдары негізінде Латын Американың қайта құру тарихи жобаларымен таныстыру. Бүгінгі таңда Қазақстан әлі де даму бағыттарын аңықтауда. Модернизациядан өту барысында өзіндік тәжіребие, бағыт бағдар және түсінік қалыптастыру мақсатында әлемде орын алған көптеген мәліметтерді зерттеп тану қажет. Осы тұрғыдан алып қарағанда Л. Сеаның еңбегі манызды.

https://doi.org/10.64863/2312-4784/2025-1-51/28-39
pdf

Дәйексөздер

1. Al’perovich, M. S. (1981). Istoriya Latinskoi Ameriki (s drevneishikh vremen do nachala XX v.) [History of Latin America (from ancient times to the early 20th century)]. Moscow: Vysshaya shkola.

2. Vol’skii, V. V. (1986). Osnovnye napravleniya izucheniya Latinskoi Ameriki [Main directions in the study of Latin America]. Novaya i noveishaya istoriya [Modern and Contemporary History], (2), 15-20.

3. Girin, Yu. N. (1993). K voprosu o latinoamerikanskoi modeli mira [On the question of the Latin American model of the world]. Latinskaya Amerika [Latin America], (9), 62-66.

4. Davydov, V. M. (1991). Latinoamerikanskaya periferiya mirovogo kapitalizma: Ocherki sotsial’no-ekonomicheskogo razvitiya [The Latin American periphery of world capitalism: Essays on socio-economic development]. Moscow: Nauka.

5. Davydov, V. M., & Kodzoev, M. A. (2024). Sterzhnevye determinanty regional’nogo prognosticheskogo stsenariya: Izmenenie geoekonomicheskogo rasklada i demograficheskoi matritsy [Core determinants of the regional forecast scenario: Changes in the geo-economic layout and demographic matrix]. Latinskaya Amerika [Latin America], (1), 6-19.

6. Demenchonok, E. V. (1988). Filosofiya “osvobozhdeniya”: Iz istorii filosofii Latinskoi Ameriki XX veka [The philosophy of “liberation”: From the history of 20th-century Latin American philosophy]. Moscow: Nauka.

7. Dogan, M., & Pelassy, D. (1994). Sravnitel’naya politicheskaya sotsiologiya [Comparative political sociology]. Moscow: Sotsial’no-politicheskii zhurnal.

8. Zhirnov, O. A., & Sheremet’ev, I. K. (2008). Levyi povorot v Latinskoi Amerike: Analiticheskii obzor [The left turn in Latin America: Analytical review]. Moscow: RAN INION.

9. Zemskov, V. B. (1978). Ob istoriko-kul’turnykh otnosheniyakh Latinskoi Ameriki i Zapada: Tyazhba Kalibana i Prospero [On the historical and cultural relations between Latin America and the West: The dispute between Caliban and Prospero]. Latinskaya Amerika [Latin America], (2), 41-57; (3), 83-96; (4), 51-67.

10. Zinger, M., & Wildavsky, A. (1990). Pochemu velikie demokratii ostanutsya demokratichnymi [Why great democracies will remain democratic]. Global’nye problemy perekhodnogo perioda [Global Problems of the Transitional Period], (6), 17.

11. Cardoso, F. E., & Faletto, E. (2002). Zavisimost’ i razvitie Latinskoi Ameriki: Opyt sotsiologicheskoi interpretatsii [Dependency and development in Latin America: An essay in sociological interpretation]. Moscow: ILA RAN.

12. Koval’, B. I., Semenov, S. I., & Shul’govskii, A. F. (1974). Revolyutsionnye protsessy v Latinskoi Amerike [Revolutionary processes in Latin America]. Moscow: ILA RAN.

13. Krasil’nikov, V. A. (2003). Opyt dogonyayushchego razvitiya: Na primere stran Latinskoi Ameriki i Vostochnoi Azii [The experience of catching-up development: The case of Latin American and East Asian countries] (Doctoral dissertation). RGB.

14. Crozier, M. (1993). Sovremennyi stil’ reformirovaniya [The modern style of reform]. Svobodnaya mysl’ [Free Thought], (11), 33.

15. Masalova, O. A. (2006). Leopol’do Sea: Metodologicheskie istoki “proekta samoobreteniya” [Leopoldo Zea: Methodological sources of the “self-discovery project”]. Latinskaya Amerika [Latin America], (8), 44-55.

16. Masalova, O. A. (2007). Dialog kul’tur i stanovlenie latinoamerikanskoi kul’turno-istoricheskoi identichnosti v interpretatsii L. Sea [Dialogue of cultures and the formation of Latin American cultural-historical identity in the interpretation of L. Zea] (Abstract of doctoral dissertation). Kazan State University.

17. Panarin, A. S. (1994). Filosofiya politiki [Philosophy of politics]. Moscow: Nauka.

18. Pektyasheva, N. I. (2000). Latinoamerikanskaya “filosofiya osvobozhdeniya”: Opyt preodoleniya zapadnoi paradigmy [Latin American “philosophy of liberation”: An attempt to overcome the Western paradigm]. Voprosy filosofii [Problems of Philosophy], (8), 126-138.

19. Prebisch, R. (1992). Periferiinyi kapitalizm: Est’ li emu al’ternativa? [Peripheral capitalism: Is there an alternative?]. Moscow: ILA RAN.

20. Zea, L. (1984). Filosofiya amerikanskoi istorii: Sud’by amerikanskoi istorii [The philosophy of American history: The destinies of American history]. Moscow: Progress.

21. Solomina, E. Yu. (1984). Posleslovie: V poiskakh chelovecheskogo “samoobreteniya” [Afterword: In search of human “self-discovery”]. In L. Zea, Filosofiya amerikanskoi istorii [The philosophy of American history]. Moscow: Progress.

22. Shemyakin, Ya. G. (2001). Evropa i Latinskaya Amerika: Vzaimodeistvie tsivilizatsii [Europe and Latin America: Interaction of civilizations]. Moscow: Nauka.

23. Shemyakin, Ya. G. (1989). Leopol’do Sea i problema latinoamerikanskoi samobytnosti [Leopoldo Zea and the problem of Latin American identity]. Voprosy filosofii [Problems of Philosophy], (12), 102-115.

24. Sztompka, P. (1996). Sotsiologiya sotsial’nykh izmenenii [The sociology of social change]. Moscow: Aspekt Press.

25. Eisenstadt, S. N. (2002). Mnozhestvennye sovremennosti [Multiple modernities]. Polis. Politicheskie issledovaniya [Polis. Political Studies], (2), 6-24. URL: www.politstudies.ru