Кілт сөздер
«Бұйратау»
мониторинг
биоәртүрлілік
Oxyura Leucocephala
орнитофауна
мониторинг
биоәртүрлілік
Oxyura Leucocephala
орнитофауна
Аңдатпа
Ақбас үйрек (Oxyura leucocephala) - сирек кездесетін және жойылып бара жатқан сүңгуір үйректердің түрі, Халықаралық табиғатты қорғау одағының (IUCN) Қызыл тізіміне және Қазақстан Республикасының Қызыл кітабына енгізілген. Сулы-батпақты жерлердің тозуы, гидрологиялық режимнің тұрақсыздығы және антропогендік әсердің күшеюі түрдің қазіргі таралу аймақтарын егжей-тегжейлі зерттеуді және популяцияның жай-күйін бағалауды қажет етеді. Зерттеудің мақсаты – «Бұйратау» мемлекеттік ұлттық табиғи паркінің аумағында савканың мекендеуін сипаттау, оның саны мен таралу ерекшеліктерін және көбею табыстылығын анықтау. Далалық бақылаулар 2023–2025 жылдары Сасыккөл және Ажыбай көлдерінде нүктелік және алаңдық есепке алу, визуалды бақылау және фототіркеу әдістері арқылы жүргізілді. Сонымен қатар, GBIF және eBird сияқты ашық дереккөздердегі ақпарат талданды, бұл түрдің пайда болу мерзімдерін нақтылауға және санының өзгерісін бағалауға мүмкіндік берді. Парк аумағындағы алғашқы тіркеулер 2016 жылға жатады. 2023 жылы алты дара, 2024 жылы он екі дара, ал 2025 жылы балапан ерткен аналықтар байқалды, бұл түрдің тұрақты ұялайтынын және мекен ету ортасының қолайлы екенін көрсетеді. Түр көбіне қамыс пен жапыраққұрақ өскен таяз көлдерді ұнатады, мұнда паналау мен қоректену жағдайлары бар. Төмен рекреациялық жүктеме, мал жаюдың шектеулігі және жағалаудың шаруашылық тұрғыда игерілмеуі маңызды биотоптардың сақталуына мүмкіндік береді. Табиғи гидрологиялық режимді сақтау, тұрақты мониторинг жүргізу және әлеуетті маңызды су айдындарын анықтау үшін ГАЖ-технологияларын пайдалану болашақ зерттеулердің басым бағыттары болып табылады. Алынған нәтижелер савка популяциясының солтүстік таралу шегіндегі тұрақтылығын қамтамасыз етуде «Бұйратау» МҰТП-ның маңыздылығын көрсетеді.
Дәйексөздер
1. Ashby, E., & Annenkova, I. (2002). Nablyudeniya za Belym Klyunom (Oxyura leucocephala) v Yuzhnom Kazakhstane [Observations of White-headed Duck in Southern Kazakhstan]. Bulletin of the Institute of Zoology, Kazakhstan Academy of Sciences.
2. Belialov, M. (2013). Raspredelenie redkikh vidov vodoplavayushchikh v Kaspiyskom regione [Distribution of rare waterfowl species in the Caspian region]. Severtsov Institute of Ecology and Evolution Reports.
3. Berezovikov, N. (2002). Gnezdovanie vodoplavayushchikh v Severnom Kazakhstane [Waterfowl nesting in Northern Kazakhstan]. Ornithological Journal of Kazakhstan.
4. BirdLife International. (2015). White-headed Duck Oxyura leucocephala. In European Red List of Birds. Cambridge, UK: BirdLife International.
5. BirdLife International. (2016). Species factsheet: Oxyura leucocephala. Retrieved from https://datazone.birdlife.org
6. Dolgushin, I. A. (1960). Ptitsy Kazakhstana. Tom 2 [Birds of Kazakhstan. Volume 2]. Alma-Ata: Academy of Sciences of the Kazakh SSR.
7. Gavrilov, E. I., & Kolbintsev, V. (2002). Avifauna severnogo Priaral'ya [Avifauna of the Northern Aral Sea region]. Proceedings of the Kazakhstan Ornithological Society.
8. Gordienko, N. S., Drobovtsev, V. I., & Koshelev, A. I. (1986). Biologiya belykh klyunov (Oxyura leucocephala) v Severnom Kazakhstane i yuzhnoy Zapadnoy Sibiri [Biology of the White-headed Duck in Northern Kazakhstan and southern Western Siberia]. In Redkie, vymirayushchie i maloizuchennye ptitsy SSSR [Rare, endangered and little-studied birds of the USSR] (pp. 8–15). Moscow: Nauka.
9. Green, A. J., & Hughes, B. (2001). White-headed Duck (Oxyura leucocephala). In D. B. Parkin (Ed.), BWP Update: The journal of birds of the Western Palearctic (Vol. 3, No. 2, pp. 79-90). Oxford University. https://doi.org/10.2173/bow.whhduc1.04
10. Johnsgard, P. A., & Carbonell, M. (1996). Ducks, geese and swans of the world. Washington, DC: Smithsonian Institution Press.
11. Kear, J. (Ed.). (2005). Ducks, geese and swans: Volume 2 – species accounts (Cairina to Mergus). Oxford University
12. Kovshar, A., & Karpov, N. (2012). Sovremennoe sostoyanie populyatsiy vodoplavayushchikh v Tsentral'nom Kazakhstane [Modern state of waterfowl populations in Central Kazakhstan]. Ornithological Studies of Kazakhstan.
13. Kreitzberg‑Mukhina, E. (2002). Migratsionnye marshruty redkikh vidov utok v Kazakhstane [Migration routes of rare duck species in Kazakhstan]. Bulletin of the Institute of Zoology of Kazakhstan.
14. Li, Z. W. D., Bloem, A., Delany, S. N., Martakis, G., & Quintero, J. O. (2006). Status of waterbirds in Asia – Results of the Asian Waterbird Census, 1987–2004. Kuala Lumpur: Wetlands International. https://www.academia.edu/24944886/Status_of_Waterbirds_in_Asia_Results_of_the_Asian_Waterbird_Census_1987_2007?utm_source=chatgpt.com
15. Muñoz-Fuentes, V., Green, A. J., Negro, J. J., & Sorenson, M. D. (2005). Population structure and loss of genetic diversity in the endangered white-headed duck, Oxyura leucocephala. Conservation Genetics, 6(6), 999-1015. https://doi.org/10.1007/s10592-005-9093-6
16. Numerov, A. D. (2003). Mezhvidovoy i vnutrividovoy gnezdovoy parazitizm u ptits [Interspecific and intraspecific nest parasitism in birds]. Voronezh: FSUE IPF “Voronezh.”
17. Orueta, J. F. (2016). Global population trends of the White-headed Duck Oxyura leucocephala. Wetlands International Report, Wageningen.
18. Red Data Book of Kazakhstan. (n.d.). White-headed Duck (Oxyura leucocephala). Retrieved from https://redbook.kz
17. Rosenfeld, M., & Timoshenko, E. (2013). Redkie vidy vodoplavayushchikh na yuge Kazakhstana [Rare species of waterfowl in the south of Kazakhstan]. Ornithological Bulletin of Kazakhstan.
20. Sánchez, M. I., Green, A. J., & Dolz, C. (2000). The diets of the White-headed Duck Oxyura leucocephala, Ruddy Duck O. jamaicensis and their hybrids from Spain. Bird Study, 47, 275-284. https://doi.org/10.1080/00063650009461187
21. Sánchez, M. I., Green, A. J., & Castellanos, E. M. (2000). Feeding ecology of the White-headed Duck (Oxyura leucocephala) in southern Spain. Bird Study, 47(1), 36–44. https://doi.org/10.1080/00063650009461160
22. Scott, D. A., & Rose, P. M. (1996). Atlas of Anatidae Populations in Africa and Western Eurasia. Wetlands International Publication No. 41. Wageningen: Wetlands International. https://www.wetlands.org/publication/atlas-of-anatidae-populations-in-africa-and-western-eurasia/?utm_source=chatgpt.com
23. Sebastián-González, E., Fuentes, C., Ferrández, M., Echevarrías, J. L., & Green, A. J. (2013). Habitat selection of Marbled Teal and White-headed Duck during the breeding and wintering seasons in south-eastern Spain. Bird Conservation International, 23(4), 350-364. https://doi.org/10.1017/S0959270912000305
22. Shiltset, R., & Koshkin, M. (2003). Osenniye kontsentratsii belykh klyunov (Oxyura leucocephala) v regione Tengiz-Korgalzhyn [Autumn concentrations of the White-headed Duck in the Tengiz-Korgalzhyn region]. Kazakhstan Ornithological Journal.
25. Shishkina, E. O., Kamalieva, D. E., & Turlybekova, G. K. (2023). Bioraznoobrazie Gosudarstvennogo natsional'nogo prirodnogo parka “Buiratau”: Ptitsy i mlekopitayushchie, vklyuchyonnye v Krasnuyu knigu Kazakhstana [Biodiversity of the “Buiratau” State National Natural Park: Birds and mammals included in the Red Book of Kazakhstan]. Actual Problems of the Present: The International Scientific Journal, 3(41), 92–97.
26. Turlybekova, G. K., & Kamalieva, D. E. (2022). “Buiratau” memlekettik ulttyq tabigi parkindegi qus faunasynda ekologiyalyq mäseleler [Ecological issues of the bird fauna in the “Buiratau” State National Natural Park]. Actual Problems of the Present: The International Scientific Journal, 4(38), 154–159.
27. Torres Esquivias, J. A., & Green, A. J. (2002). Population status of the White-headed Duck in Spain and Morocco. BirdLife International Technical Report, Madrid.
28. United Nations Environment Programme – AEWA. (2005). Single Species Action Plan for the White-headed Duck (Oxyura leucocephala). UNEP/AEWA.
Мақала жіберу
Ақпарат
Индекстелінуі
