Кілт сөздер
ұсақ сүтқоректілер
мониторинг
Бұйратау
биотоп
ареал
саны
биоалуантүрлілік
мониторинг
Бұйратау
биотоп
ареал
саны
биоалуантүрлілік
Аңдатпа
Мақалада «Бұйратау» ұлттық паркінің «Белодымовка» филиалы аумағында мекендейтін ұсақ сүтқоректілерге жүргізілген көпжылдық мониторингтің нәтижелері келтірілген. Зерттеу жұмыстары әртүрлі биотоптарда – дала, шабындық, таулы-орманды, орманды, егістік жерлерде, вольер шекарасында, Қарағаш қыстағында және бұталы учаскелерде жүргізілді. Бұл аумақтың фаунасын жан-жақты сипаттауға және экологиялық жағдайлардың алуан түрлілігін бағалауға мүмкіндік берді. Ұсақ сүтқоректілерді ұстаудың стандартты әдістері қолданылды. Деректер 2025 жылдың мамырынан қыркүйегіне дейінгі кезеңде жиналды.
Зерттеу нәтижесінде кеміргіштер мен қоянтәрізділердің түрлік әртүрлілігі мен олардың салыстырмалы саны анықталды. Жұмыс барысында түрлік құрамы мен қауымдастық құрылымы талданды, басым түрлер мен олардың кеңістіктік таралу ерекшеліктері айқындалды. Маусымдық және жылдар арасындағы сандық өзгерістер бағаланды, биотоптық артықшылықтар мен мекендеу заңдылықтары анықталды. Табиғи және биотикалық факторлардың популяциялардың қалыптасуына, тұрақтылығына және көбею әлеуетіне әсері қарастырылды. Ұсақ сүтқоректілердің табиғи экожүйелердің жағдайын көрсететін индикатор ретінде және трофикалық байланыстарды, топырақ құнарлылығын мен биоценоздық тепе-теңдікті сақтаудағы маңызына ерекше назар аударылды. Қазіргі мәліметтерді бұрынғы зерттеу нәтижелерімен салыстыру арқылы климаттық өзгерістер мен антропогендік әсер жағдайында қауымдастық құрылымындағы және санындағы үрдістер анықталды. Ұсынылған материалдар ғылыми және практикалық маңызға ие, себебі олар ұзақ мерзімді экологиялық мониторингті ұйымдастырудың, экожүйелердің тұрақтылығын бағалаудың және табиғи ресурстарды ұтымды пайдалану мен қорғау жөніндегі тиімді шараларды әзірлеудің негізін қалайды. Алынған деректер «Бұйратау» ұлттық паркі аумағында табиғатты қорғау іс-шараларын жоспарлау мен биоәртүрлілікті басқаруда қолданылуы мүмкін.
Дәйексөздер
1. Čepelka & Dokulilová (2025). Ecological roles of small terrestrial mammals in temperate and boreal forests – a review. Forests 16(6):994. https://doi.org/10.3390/f16060994
2. Carter, L., & Johnson, K. (2024). Dietary preferences and foraging behavior in rodents. Animal Behavior, 167, 123–134.
3. Davis, E., & Lee, C. (2022). Habitat selection and population dynamics of shrews. Wildlife Research, 49(2), 101–112.
4. Foster, W., & Green, D. (2023). Reproductive strategies in small carnivores. Biological Reviews, 98(4), 1456–1478.
5. Genetic Fund of Fauna of the Kazakh SSR. Part 1. Vertebrates. Almaty: Nauka. [in Russian].
6. Gromov, I. M., & Yerbayeva, M. A. (1995). Mammals of Russia and neighboring territories: Lagomorphs and rodents. St. Petersburg: ZIN RAS. [in Russian].
7. Harris, P., & White, N. (2024). Conservation challenges for endangered small mammals. Conservation Biology, 38(5), 1201–1215.
8. Jackson, B., & Miller, H. (2022). Genetic diversity and adaptation in micro-mammals. Molecular Ecology, 31(10), 3456–3472.
9. Kalinin, A. A., & Alexandrov, D. Y. (2023). Residents and non-residents: daily activity of small mammals in contrasting biotopes. Ekologiya, 1(1), 1–10.
10. Kucheruk, V. V. Quantitative census of the most important species of rodents and shrews // Methods of census of the number and geographical distribution of terrestrial vertebrates. Moscow: Publishing House of the USSR Academy of Sciences, 1952. pp. 9-46. [in Russian].
11. Karaseva, E. V., & Telitsyna, A. Yu. (1996). Methods for studying rodents in field conditions. Moscow: Nauka. [in Russian].
12. Rosenberg, G. S. (2010). Information index and diversity: Boltzmann, Kotelnikov, Shannon, and Weaver. Journal of General Biology, (2), 131–141
13. Kartbayeva, G. T., Bolat, A. B., & Sagaliev, N. A. (2024). Main species of murid rodents in Buiratau National Park. Actual Problems of the Present, 4(46), 93–99. URL: https://journal.bolashaq.edu.kz/APPIS/issue/view/10/7
14. Kartbayeva, G. T., & Sagaliev, N. A. (2023). Biodiversity of Buiratau National Nature Park. Actual Problems of the Present, 4(42), 80–87. URL: https://journal.bolashaq.edu.kz/APPIS/issue/view/14/11
15. Kartbayeva, G. T., Bugembayeva, A. T., & Sagaliev, N. A. (2022). Study of micromammals of Buiratau National Park. Actual Problems of the Present, 4(38), 142–147. URL: https://journal.bolashaq.edu.kz/APPIS/issue/view/18/15
17. Kolesov, S. D., & Shadrina, E. G. (2010). Composition of small mammal communities in the lower course of the Vilyuy River. Advances in Contemporary Natural Science, 7, 22–24.
18. Levykh, A. Yu. (2025). Small mammals in assessment of the current state of landscapes of the Polar Urals. Bulletin of North Kazakhstan University, 1(65), 66–84.
19. Lewis, Z., & Wilson, F. (2024). Behavioral ecology of bats. Journal of Mammalogy, 105(2), 234–245.
20. Litvinov, Yu. N., Senotrusova, M. M., & Demidovich, P. A. (2006). General parameters of forest-steppe rodent communities. Zoologichesky Zhurnal, 85(11), 1362–1369. DOI: https://doi.org/10.1007/s10531-007-9194-9
21. Mashkin, V. I. (2013). Methods of studying game and protected animals in the field: A tutorial. St. Petersburg: Lan Publishing House. [in Russian].
22. Moore, Y., & Young, V. (2022). Parasite-host interactions in small mammals in Germany. Parasitology Today, 38(3), 189–201. DOI: https://doi.org/10.1186/s13071-021-04615-7
23. Nguyen, Q., & Zhang, X. (2023). Urbanization effects on small mammal communities. Urban Ecosystems, 26(4), 678–692.
24. Primack, R. (2002). Essentials of Conservation Biology. Moscow: NUMC. [in Russian].
Rowe, K. C. et al. (2014). Spatially heterogeneous impact of climate change on small mammals of montane California. Proc. R. Soc. B Biol. Sci. 282:20141857. DOI: https://doi.org/10.1098/rspb.2014.1857
25. Sergazinova, Z. M., Makarov, A. V., Toleuzhanova, A. T., Kukusheva, A. N., Arynova, S. Z., & Chidunchi, I. Y. (2025). Comparative characterization of small mammal communities in forest-steppe and steppe landscapes… OnLine Journal of Biological Sciences, 25(1), 150–162. DOI: https://doi.org/10.3844/ojbsci.2025.150.162
26. Serikbayeva, A. T., Akhmetov, E. M., Sartbayev, Zh. T., & Iskakova, J. A. (2022). Biodiversity of flora and fauna in Charyn National Park. Gylym jäne bilim, 1(1), 1–10. DOI: https://doi.org/10.52578/2305-9397-2022-1-1-165-173%20
27. Zakanova, A., Yerzhanov, N., & Litvinov, Y. (2024). The impact of industrial pollution on the populations of small mammals in Northern Kazakhstan. Environmental Science and Pollution Research International, 31(15), 23285. DOI: https://doi.org/10.1007/s11356-023-25836-6
Мақала жіберу
Ақпарат
Индекстелінуі
