Том 53 № 3 (2026), Мақалалар
«Шеки фехлеси» газетіндегі фольклор мәселелері
Мақалалар
Жарияланды
30.09.2026
Кілт сөздер
«Şəki fəhləsi» газеті
ашуг өнері
Молла Жұма
өңірлік фольклор
мәдени жад
ашуг өнері
Молла Жұма
өңірлік фольклор
мәдени жад
How to Cite
Ибрагимова, Т. (2026). «Шеки фехлеси» газетіндегі фольклор мәселелері. «Қазіргі заманғы маңызды мәселелер» халықаралық ғылыми журналы, 53(3), 36–46. https://doi.org/10.64863/2312-4784/2026-3-53/36-46
Аңдатпа
Бұл мақалада 1930-жылдардың соңы мен 1990 жыл аралығында өңірлік «Şəki fəhləsi» газетінде және оның бұрынғы тарихи атауларымен жарияланған фольклорлық материалдар зерттеледі. Зерттеудің мақсаты – газет беттеріндегі деректерді жүйелеу арқылы Шеки аймағындағы ашуг өнерінің даму ерекшеліктерін, Ашуг Молла Жұма мұрасының қабылдануын және жергілікті фольклордың қоғамдық мәдени айналымға ену жолдарын анықтау. Зерттеу материалына ашуг өлеңдері, орындаушылар туралы мақалалар, қолжазбалар мен өмірбаяндық деректер жөніндегі хабарлар, сондай-ақ халық ансамбльдеріне, билерге, балалар ойындарына және әзіл-сықақ үлгілеріне арналған жарияланымдар енгізілді. Жұмыста тарихи-салыстырмалы, герменевтикалық және сипаттамалық әдістер қолданылды. Газет материалдары кейінгі фольклортану зерттеулерімен және қолжазба деректерімен салыстырылып, олардың құжаттық сипаты, авторлық интерпретациясы және идеологиялық мазмұны өзара ажыратылды. Нәтижелер «Şəki fəhləsi» газетінің Шекидегі ашуг ортасы туралы маңызды тарихи мәліметтерді сақтағанын көрсетті. Молла Жұманың өмірбаяны, қолжазбалары, фотосуретінің анықталуы және кейінгі орындаушыларға ықпалы туралы материалдар оның өңірлік мәдени жадтағы орнын айқындайды. Ашуг Мұғым, Ашуг Пири және Ашуг Мұса өлеңдерін талдау дәстүрлі поэтикалық бейнелер мен кеңестік идеологиялық лексиканың қатар қолданылғанын көрсетті. Халық ансамбльдері, билер, балалар ойындары және анекдоттар туралы жарияланымдар фольклордың күнделікті мәдени өмірдегі қызметін танытады. Зерттеудің ғылыми жаңалығы әр жылдары шашыраңқы жарияланған газет материалдарын алғаш рет біртұтас тарихи-мәтіндік жүйеде қарастыруымен анықталады. Алынған нәтижелер өңірлік мерзімді басылымдардың фольклор тарихын қалпына келтірудегі, жергілікті дәстүрлердің сақталуы мен ұрпақаралық берілу тетіктерін түсіндірудегі маңызды дереккөз екенін дәлелдейді.
Дәйексөздер
1. Azərbaycan folkloru antologiyası: VI kitab. Shaki folkloru [Anthology of Azerbaijani folklore: Book VI. Sheki folklore] (Vol. 2). (2002). Nurlan.
2. Ashig Piri. (1938, April 26). Kolkhoz [Collective farm]. Nukha ishchisi, p. 4.
3. Ashig Musa. (1938). Bahar [Spring]. Nukha ishchisi, p. 3.
4. Ashig Mughum. (1938, April 28). Yashasin [Long live]. Nukha ishchisi, p. 3.
5. “Juma” ashiglar ansambli [The “Juma” ensemble of ashigs]. (1984). Shaki fehlasi, p. 4.
6. Garayev, N. (1961). Molla Jumanin yeni alyazmasi [Molla Juma’s new manuscript]. Nukha fehlasi, p. 3.
7. Garayev, Y. (2009). Prototip—shakilidir, yaxud nafasda zumzuma, talaffuzda raqs—Shaki shivasi [The prototype is a picture, or a hum in the breath, a dance in pronunciation—the Sheki dialect]. In Azərbaycan folkloru antologiyasi: IV kitab. Shaki folkloru [Anthology of Azerbaijani folklore: Book IV. Sheki folklore] (p. 33). Sada.
8. Gaziyev, C. (1961). Molla Juma haqqinda bazi qeydlar [Some notes about Molla Juma]. Nukha fehlasi, p. 4.
9. Hamidli, T. A. (1990). Fatma galir, gach [Fatma is coming, run]. Shaki fehlasi.
10. Hasanova, S. (1985). Khalq yaradicilighi ila baghli [Regarding folk creativity]. Shaki fehlasi, p. 4.
11. Ibrahimov, H. (1970, August 20). O, mani ruhlandirir [He inspires me]. Shaki fehlasi, p. 4.
12. Molla Juma. (1970). Shaki fehlasi, p. 4.
13. Mumtaz, S. (n.d.). Ashiglar haqqinda qeydlar [Notes on ashigs] [Unpublished manuscript]. M. Fuzuli Institute of Manuscripts, Fund 24, Storage Unit 88.
14. Nukha fehlasi. (1938, January 10, 12, & 13), p. 2.
15. Nutvali Oglu, B. (1990). Galin “Diradoyma” oynayaq [Let’s play “Diredoyme”]. Shaki fehlasi, p. 4.
16. Pashayev, S. (1968, July 18). Ashig Doni. Shaki fehlasi, p. 4.
17. Suleymanli, M. C. (1938, March 10). Nukha ashiglarinin konfransi [Conference of Nukha ashigs]. Nukha fehlasi, p. 2.
18. Takmyanin, I. A. (2025). Kraevedcheskaya tematika v tomskikh periodicheskikh izdaniyakh V. A. Dolgorukova (1895–1906) [Regional studies in Tomsk periodicals by V. A. Dolgorukov (1895–1906)]. Tomsk State University Journal of Philology, 97, 322–337. https://doi.org/10.17223/19986645/97/15
19. Vagifqizi, L. (2012). Shaki folklor muhiti [Sheki folklore environment]. Elm va tahsil.
20. Khalq yaradicilighi—Juma bulaghi [Folk creativity—Juma fountain]. (1990). Shaki fehlasi, p. 4.
21. Yarahmadov, M. (1969, May 5). Molla Juma. Shaki fehlasi, p. 3.
Мақала жіберу
Рефераттау және индекстелінуі
