Кілт сөздер
поэзия
тәуелсіздік
лиризм
сыршылдық
пафос
тәуелсіздік
лиризм
сыршылдық
пафос
Аңдатпа
Бұл мақалада қазақ әдебиетінің көрнекті өкілі Қасым Аманжолов поэзиясындағы азаттық идеясының көркемдік-эстетикалық табиғаты кешенді түрде талданады. Зерттеудің негізгі мақсаты – ақын шығармашылығында тәуелсіздік ұғымының қалай қалыптасып, қандай поэтикалық тәсілдер арқылы көрініс тапқанын анықтау. Авторлар Қасым Аманжолов поэзиясын тарихи-әлеуметтік контекстпен сабақтастыра отырып, уақыт – қоғам – адам үштағаны аясында қарастырады. Зерттеу барысында тарихи-салыстырмалы, типологиялық және мәтіндік талдау әдістері қолданылды. Ақын өлеңдеріндегі азаттық идеясы лирикалық қаһарманның дүниетанымы, азаматтық ұстанымы және стильдік ерекшеліктерімен тығыз байланыста зерделенеді. Әсіресе «Дүниеге жар» өлеңі негізгі мәтіндік нысан ретінде алынып, ондағы ұлттық сана, еркіндікке ұмтылыс және адамзаттық құндылықтар жүйесі айқындалады. Мақалада Қасым Аманжолов поэзиясының Махамбет, Абай, Мағжан, Ілияс Жансүгіров дәстүрімен сабақтастығы көрсетіліп, дәстүр мен жаңашылдық мәселесі нақты мысалдар арқылы дәлелденеді. Ақын поэзиясындағы бейнелі сөз қолданыс, лиризм мен пафостың, философиялық тереңдік пен азаматтық үннің біртұтас көркемдік жүйе құрауы зерттеудің негізгі нәтижелерінің бірі болып табылады. Асылы, қандай шығарма болса да, оның құндылық қадір-қасиеті кейіпкер келбетінің мейлінше кесек түрде кескінделіп, сомдалуымен тығыз байланыста екендігі белгілі. Сондықтан да күрделі ұғым болып табылатын стильдің Қасым шығармашылығындағы өзіндік ерекшелік, сипаттары жан-жақты саралаудан өткізілді, нақтылай айтсақ, ақындық шеберліктің ұлттық болмыс иірімдерінен, философиялық ой-толғамның қазақтың ғасырлар бойы жасаған мол мұрадан сусындауынан, өткірлік элементтерінің нәзік сыршылдық, шынайы элегиямен ұштасып, бір тұтастыққа айналуынан байқалатыны ғылыми тұрғыдан дәйектеліп, дәлелденеді. Зерттеу нәтижелері Қасым Аманжолов шығармашылығындағы азаттық идеясының қазақ поэзиясындағы ұлттық рух пен тәуелсіздік санасының қалыптасуындағы маңызын айқындайды. Мақала тұжырымдары қазақ әдебиеті тарихын, поэзия теориясын оқытуда, сондай-ақ тәуелсіздік идеясына арналған ғылыми зерттеулерде пайдалануға болады.
Дәйексөздер
1. Abdigaziuly, B. (2002). Talant tugyry [The pedestal of talent]. Almaty.
2. Abdirakhmanova, T. (1976a). Qasym Amanzholovtyng poetikasy [The poetics of Qasym Amanzholov]. Almaty: Zhazushy.
3. Abdirakhmanova, T. (1976b). Qasym poeziyasy [Dissertation abstract]. Almaty.
4. Abdimanov, O. (2007). Qazaq adebietindegi ult-azattyq ideya [National-liberation idea in Kazakh literature]. Almaty: Kazakh University.
5. Akhmetov, Z. T. (1996). Adebiet terminlerinin sozdigi [Dictionary of literary terms]. Almaty: Ana Tili.
6. Amanzholov, Q. (2014). Tandamaly shygharmalary [Selected works]. Almaty: Almaty Publishing House.
7. Baitursynuly, A. (1988). Adebiet tanytqysh [Theory of literature]. In Shygharmalary [Collected works]. Almaty: Zhazushy.
8. Bazarbaev, M. (1997). Zamana tudyrgan adebiet [Literature created by the era]. Almaty.
9. Dadebaev, Zh. (2001). Zhazushy enbegi [The writer’s labor]. Almaty.
10. Eleukenov, Sh. (1997). Adebiet zhane ult tagdyry [Literature and national destiny]. Almaty.
11. Jarman, M. (2019). The lyric in verse and prose. The Hudson Review, 72(2), 343–351.
12. Kaliyeva, Q. (2010). Qazaq poeziyasyndaghy Qasym dasturi [Kasym’s tradition in Kazakh poetry] (Dissertation abstract). Astana.
13. Kiraibayev, S. (2007). Qasym toiy [Kasym’s celebration]. In Kop tomdyq shygharmalar zhinaghy (Vol. 5, p. 131). Almaty: Qazygurt.
14. Kiraibayev, S. (2022). Tauelsizdik rukhymen [With the spirit of independence]. Astana: Foliant.
15. Malroux, C. (1997). Translating Douglas Dunn into French, or how to steer between the prosaic and the lyrical. Forum for Modern Language Studies, 33(1), 21–26.
16. Mark, J. (2019). The lyric in verse and prose. The Hudson Review, 72(2), 343–351.
17. Medetbekov, T. (2011, September 20). Klassik aqyn [The classic poet]. Egemen Qazaqstan.
18. Negimov, S. (2001). Aqyn-zhyraular poeziyasy [Poetry of poets and zhyraus]. Almaty.
19. Nurgali, R. (2000). Qazaq adebietining altyn gasyry [The golden age of Kazakh literature]. Astana: Kultegin.
20. Parras, J. A. (1996). Modern poetic prose: Lyricism, narrative, and the social implications of generic form. Columbia University Press.
21. Qabdolov, Z. (1992). Soz oneri [The art of speech]. Almaty: Kazakh University.
22. Qamzabekuly, D. (2002). Alash zhane adebiet [Alash and literature]. Astana: Foliant.
23. Starr, G. G. (1999). Rereading prose fiction: Lyric convention in Aphra Behn and Eliza Haywood. Eighteenth-Century Fiction, 12(1), 1–18.
24. Starr, G. G. (2015). Lyric generations: Poetry and the novel in the long eighteenth century. Baltimore, MD: Johns Hopkins University Press.
25. Ysqaquly, D. (n.d.). Qazaq eli, biraýyz sozim sagan [O Kazakh nation, my single word to you]. Almaty: Qazaqparat.
Мақала жіберу
Ақпарат
Индекстелінуі
